Lepota poroka – sukob tradicije i erotike

Autorka: Katarina Vuksanović

Filmska priča o lepoti i neodoljivoj privlačnosti poroka podseća nas da bi bez ljepote, bilo da je to ljepota duha, ljepota misli, tijela ili prijateljstva, svijet bio u agoniji, kako je govorio legendarni crnogorski reditelj, Živko Nikolić.

Kultni film Lepota poroka snimljen 1986. u produkciji beogradskog Centar filma, uvodi nas u brutalno patrijarhalni svet u krševima Crne Gore u kom tradicionalno vladaju običajni zakoni i spaja ga sa pseudourbanom sredinom zagađenom devizama, licemerjem i koristoljubljem. I gorka i smešna, Lepota poroka svojevremeno je napravila revoluciju u domaćoj kinematografiji i dovela u bioskope oko 870.000 gledalaca i gledateljki. Nekoliko decenija kasnije, 2018. godine premijerno je prikazana restaurisana verzija. I tada, baš kao i danas, neprolazne vrednosti utkane u ovu crnu komediju navode nas na preispitivanje vrednosnih sistema i tereta dominantne, patrijarhalne kulture.

Svevremena priča o mladom bračnom paru zarobljenom tradicijom i otkrivanju sveta izvan nedođije Međeđe smeštaju u fokus važna pitanja o seksualnim slobodama, položaju žene, ulozi porodice, braku, duhovnim vrednostima i svim licima tradicije. Posebna dragocenost Lepote poroka je stvaranje filmske junakinje koja se ne dâ smestiti u kutiju. Sputana patrijarhalnim ograničenjima, ova mlada žena odbija stari sistem vrednosti i grli novi, sukobljavajući se sa svetom oko sebe i u sebi. Fascinantna Mira Furlan simbolično dobija ime Jaglika, po planinskom cvetu sa beličastim i žutim laticama koji veličanstveno lep raste iz nepristupačnog krša. U svom sukobu Jaglika doživljava promenu – otkriva senzualnost i po cenu malja o glavu. Lepota poroka je priča o susretu sa drugačijom kulturom, unutrašnjoj borbi i privremenom odstupanju od dominantnih, patrijarhalnih načela. Zavetovana na večnu vernost čoeku svom, Jaglika od konzervativne gorštakinje postaje žena svesna svoje seksualnosti i osvaja delić slobode. U vreme početaka naturizma na jadranskoj obali naivni bračni par iz crnogorske zabiti (Mira Furlan i Mima Karadžić) napušta ognjište i odlazi na primorje u potrazi za poslom, sledeći primer manipulativnog i slatkorečivog kuma Žorža (Petar Božović). Kuma Jaglika dobija posao spremačice u nudističkom kampu, preplašena, zbunjena i postiđena golotinjom postepeno oslobađa tradicijom sputanu seksualnost.

Filmove pamtim po ljudima i lokacijama. Kad je riječ o ‘Lepoti poroka’, lokacija je bila savršena. A ljudi? Živka se sjećam sa najvećom nježnošću. I on je, baš kao i ja, lebdio malo iznad zemlje, govorila je Mira Furlan koja je za ulogu Jaglike nagrađena Zlatnom arenom na Pulskom filmskom festivalu. O značaju i revoluciji koju je ovaj film doneo u jugoslovenskoj kinematografiji, ali i odnosu prema ženama na filmu rekla je:

Naši domaći režiseri nisu znali šta da rade sa glumicama osim da ih skidaju. Tako da to nije bila neka naročita novina. Nisam sigurna da li je iko i primetio razliku između uobičajenog bezrazložnog, voajerskog, prostačkog, eksploatatorskog seksualizaranja žena na našem filmu od Živkovog pokušaja da u ovom filmu progovori iz pozicije žene kao potpunog outsajdera u društvu.

U filmu su nezaboravne  uloge osim Mire Furlan odigrali Milutin Mima Karadžić, Petar Božović, Mira Banjac, Eva Ras, Borislav Stjepanović, Alen Nuri, Ines Kotman. Montažu filma potpisuje Zoltan Vagner, fotografiju Radoslav Vladić, kostimografiju Divna Jovanović, dok je scenograf bio Miodrag Mirić, a autor muzike Zoran Simjanović.

Kod nas je tradicija još jaka. Ona čuva neke davno postavljene erotske norme, tako da njihovo kidanje koji put bude potresno, pa i bolno. Erotika se ovde, pogotovu u Crnoj Gori, još čuva u mitu, ali mitu koji vreme već nagriza. No, sigurno je da je današnji čovek još uvek jednom nogom u prošlosti. Drugom nogom je zakoračio u budućnost, koja nije učvrstila novi pravi i konkretan oblik erotskog, odnosno, normalnog življenja i odnosa prema erotici, što je sastavni deo nas samih, govorio je Živko Nikolić.

Koliko smo odmakli u borbi sa stereotipima, da li se poimanje ženske seksualnosti značajno promenilo na filmu i van njega ili se ipak i danas vrlo često vraćamo u Međeđe, samo su neka od pitanja koje postavljamo sebi iznova nakon svakog gledanja Lepote poroka.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *